نحوه تشخیص ام اس چگونه است؟ ,

آزمایش تشخیص ام اس چیست؟

علی رغم پیشرفت‌های اخیر در درمان بیماری ام اس (مالتیپل اسکلروزیس) هنوز رازهای زیادی در مورد علت این اختلال باقی مانده است و راه حل قطعی برای تشخیص، پیشگیری و درمان آن شناخته نشده است. حدود یک دهه پیش، یک کارآفرین فناوری به نام آرت ملور که خود مبتلا به ام اس بود، سازمانی به نام پروژه درمان تسریع شده را در والتام، ماساچوست تاسیس کرد که هدف آن پروژه تسریع معضلات مرتبط با ام اس به‌واسطه همکاری بیشتر بین دانشمندان بود.

یکی از اقدامات این پروژه ایجاد مخزنی از هزاران نمونه خون بیماران مراجعه کننده به ۱۰ کلینیک مختلف در ایالات متحده بود. این نمونه‌ها در اختیار هر دانشمند و محققی قرار می‌گرفت که تمایل داشت داده‌های علمی و نتایج مطالعاتش را با این پروژه به اشتراک بگذارد. این اقدامات و همکاری‌های گسترده امید به درک بهتر و ارائه راهکارهای موثرتری برای مدیریت این بیماری نامشخص را افزایش داده‌اند. با این حال، هنوز راه طولانی در پیش است تا بتوان به درمان قطعی و پیشگیری از ام اس دست یافت.

ابزار تشخیصی واحدی برای تعیین دقیق وضعیت این بیماری در دسترس نیست. معمولا پزشک بعد از معاینه بالینی، معاینه نورولوژیک و آزمایش‌ها، مالتیپل اسکلروزیس یا همان ام اس را تشخیص می‌دهد. در طول معاینه، پزشک از علایم و سوابق پزشکی بیمار می‌پرسد و آزمایش تشخیص ام اس مانند آزمایش خون، ام آر آی مغز و نخاع و آنالیز مایع مغزی-نخاعی را تجویز می‌کند. تشخیص نهایی معمولا زمان‌بر است، چرا که ممکن است علایم شبیه ام اس باشند.

اسم آزمایش ام اس چیست؟

آزمایش‌های مختلفی برای تشخیص بیماری ام اس (MS) انجام می‌شود، اما هیچ آزمایش مشخص و قطعی برای تایید ابتلا به این بیماری وجود ندارد. پزشکان از مجموعه‌ای از آزمایش‌ها برای تشخیص ام اس استفاده می‌کنند که عبارتند از:

1. آزمایش مایع مغزی-نخاعی (Lumbar Puncture) جهت بررسی مایع مغزی-نخاعی تا مشخص شود آیا علائم مرتبط با التهاب سیستم عصبی مرکزی هستند یا خیر
2. ام آر آی برای بررسی آسیب‌های احتمالی به غلاف میلین اطراف اعصاب در سیستم عصبی مرکزی
3. آزمایش بینایی جهت بررسی آسیب‌های احتمالی به عصب بینایی
4. آزمایش‌های حسی و حرکتی برای بررسی عملکرد صحیح اعصاب محیطی

پزشک با ترکیب نتایج این آزمایش‌ها و بررسی سابقه بالینی بیمار، تشخیص نهایی ابتلا به بیماری ام اس را ارائه می‌دهد.

هدف از آزمایش تشخیص ام اس چیست؟

هدف اصلی از انجام آزمایش‌ تشخیص ام اس، رسیدن به تشخیص قطعی این بیماری و بررسی وضعیت سیستم عصبی بیمار است. چون علائم ام اس ممکن است با سایر بیماری های عصبی مشابه باشند، هدف اول از انجام این آزمایش‌ها، رد سایر بیماری‌هایی است که می‌توانند این علائم را ایجاد کنند.

برای رسیدن به تشخیص ام اس، پزشک در ابتدا برای تشخیص ام‌اس به بررسی علائم، سابقه پزشکی و معاینه فیزیکی بیمار می‌پردازد. او در طول معاینه موارد زیر را بررسی می‌کند:

• آسیب در دو ناحیه مجزا از سیستم عصبی مرکزی
• قسمت‌های آسیب‌دیده در دو قسمت مختلف به‌طور همزمان
• تمام تشخیص‌های احتمالی دیگر رد شوند

پزشک شما در طول معاینه سؤالات زیادی درمورد مشکلات و علائم سلامتی شما در حال حاضر و در گذشته از شما خواهد پرسید. او همچنین به معاینه تغییرات یا ضعف در حرکات چشم، هماهنگی پاها یا دست‌ها، تعادل، گفتار یا رفلکس‌های شما می‌پردازد.
همه این‌ها به متخصص مغز و اعصاب شما تصویر بهتری از مشکلات موجود در مغز یا نخاع شما می‌دهد. همچنین ممکن است پزشک بیماری دیگری را پس از بررسی علائم شما شناسایی کند که ام‌اس نیست.
درحالی‌که متخصص مغز و اعصاب ممکن است در این مرحله به شدت به ام‌اس مشکوک باشد، اما تا زمانی که نتایج آزمایشات دیگر تأیید نکند که این بیماری ام‌اس است، نمی‌تواند به‌طور دقیق تشخیص انجام دهد و ممکن است تست‌های زیر را نیز درخواست کند.

آزمایشات خون

آزمایش خون اغلب روشی مؤثر برای حذف یا تأیید سایر تشخیص‌ها است. آزمایش خون می‌تواند به پزشک کمک کند تا سایر بیماری‌هایی را که باعث ایجاد برخی از علائم مشابه ام اس می‌شوند، رد کند. این امر پزشک شما را یک قدم به تشخیص دقیق نزدیک‌تر می‌کند.
ازآنجایی‌که علائم می‌آیند و می‌روند و هیچ آزمایشی وجود ندارد که تشخیص قطعی را ارائه دهد، تشخیص ام اس ممکن است زمان زیادی طول بکشد. با اینکه انتظار ممکن است خسته‌کننده باشد، اما هر تست به حذف یا تأیید سایر علل بالقوه علائم شما کمک می‌کند.

آزمایش خون تشخیصی برای ام‌اس (MS) چه اطلاعاتی می‌تواند ارائه دهد؟

یکی از دلایل اصلی که پزشکان هنگام تشخیص ام‌اس کار را با آزمایش خون شروع می‌کنند، یافتن علت علائم ظاهرشده است.

علائم اولیه ام‌اس مانند مشکلات بینایی، ضعف عضلانی، یا بی‌حسی و گزگز می‌توانند مبهم بوده و به‌طور بالقوه به تعدادی از بیماری‌های مختلف ازجمله موارد زیر اشاره داشته باشند:

• کم‌خونی (آنمی)
• بیماری تیروئید
• رادیکولوپاتی گردنی (اختلالی که در آن ریشه عصبی در ستون فقرات گردنی دچار التهاب یا آسیب می‌شود)
• فیبرومیالژیا (سندرمی مزمن که با درد در نقاط مشخص، سختی مفاصل در زمان حرکت، احساس خستگی، اختلال خواب، افسردگی و اضطراب همراه است)
• واسکولیت (نوعی بیماری خونی که به معنای التهاب عروق است و به علت آسیب، التهاب، عفونت یا برخی بیماری‌های خاص رخ می‌دهد)
• مننژیت (التهاب غشاهای محافظتی اطراف مغز و نخاع)
• سکته مغزی

شمارش کامل سلول‌های خونی (CBC) می‌تواند به تشخیص کم‌خونی (تعداد کم گلبول‌های قرمز)، واسکولیت (تعداد زیاد گلبول‌های سفید)، و عفونت (الگوی خاصی از گلبول‌های سفید بالا) کمک کند. این اولین هدف از غربالگری آزمایش خون برای فردی با علائم ام‌اس است.

علاوه‌براین، آزمایش سطح هورمون تیروئید نیز ممکن است بخشی از فرایند تشخیصی برای علائم ام‌اس باشد.

چه بیماری‌هایی علائمی شبیه به ام‌اس ایجاد می‌کنند؟

بیماری‌هایی که علائمی مشابه ام‌اس دارند عبارت‌اند از:

• بیماری لایم: بیماری لایم می‌تواند باعث گزگز یا بی‌حسی در بازوها، دست‌ها، پاها و کف پاها شود. این‌ها علائم شایع ام‌اس نیز هستند. اگرچه 100% دقیق نیستند، اما آزمایش‌های خون ELISA و وسترن بلات (Western blot) می‌توانند وجود عفونت بیماری لایم را در خون تشخیص دهند.
• لوپوس: به گفته مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری (CDC)، لوپوس اریتماتوز سیستمیک (SLE) شایع‌ترین نوع لوپوس است. این بیماری، اختلالی خودایمنی التهابی است که می‌تواند سیستم عصبی مرکزی (CNS) شما را تحت تأثیر قرار دهد و باعث بی‌حسی، گزگز، خستگی و مشکلات بینایی شود. آزمایش خونی که برای آنتی‌بادی‌های ضد هسته‌ای (antinuclear antibodies) و سایر آنتی‌بادی‌ها مثبت باشد، ممکن است نشان‌دهنده لوپوس یا برخی دیگر از بیماری‌های خودایمنی باشد، اما ام‌اس را تأیید نمی‌کند.
• بیماری دویک: نورومیلیت اپتیکا که بیشتر با نام بیماری دویک شناخته می‌شود، اختلالی ایمونولوژیک نادر سیستم عصبی مرکزی است که برخی ویژگی‌های شبیه به ام‌اس دارد. بااین‌حال، این بیماری باعث تخریب میلین می‌شود که نخاع و عصب بینایی را درگیر می‌کند و تأثیری بر مغز نمی‌گذارد. این دو بیماری بسیاری از علائم مشترک مانند تاری دید یا از دست دادن بینایی، ضعف، بی‌حسی، مشکلات مثانه و اسپاستیسیته (سفتی عضلات) را دارند. نتیجه آزمایشی به نام تست خون NMO-IgG در افراد مبتلا به ام‌اس منفی خواهد بود، اما در 70% افراد مبتلا به بیماری دویک مثبت است.

کمبود چه ویتامین‌هایی ممکن است علائمی شبیه به ام‌اس ایجاد کند؟

کمبود برخی ویتامین‌ها نیز ممکن است علائم ام‌اس را تقلید کند. این موارد عبارت‌اند از:

• کمبود ویتامین ب12: تخریب میلین، که هم در کمبود B12 و هم در ام‌اس شایع است، آسیبی است به پوشش محافظی که فیبرهای عصبی را در سیستم عصبی مرکزی احاطه کرده است. علائم کمبود ویتامین B12 شامل بی‌حسی و گزگز در دست‌ها و پاها، ضعف و خستگی هستند.
• میلوپاتی ناشی از کمبود مس: این وضعیت، کمبود مس است که منجر به آسیب یا صدمه نخاع می‌شود. پزشکان این بیماری را بر اساس آزمایش خونی که سطح مس و پروتئین‌های حامل مس در خون را بررسی می‌کند، تشخیص می‌دهند. این وضعیت نیز می‌تواند علائم ام‌اس را تقلید کند.

کمبود ویتامین دی علائم مشابهی با ام‌اس ندارد، اما ممکن است خطر ابتلا به ام‌اس را افزایش دهد. درواقع، افراد مبتلا به ام‌اس اغلب دچار کمبود ویتامین دی هستند.

هر فرد 80% تا 90% ویتامین دی مورد نیاز خود را از قرار گرفتن در معرض نور خورشید و بقیه را از غذا دریافت می‌کند. منابع غذایی ویتامین دی عمدتاً عبارت‌اند از:

• ماهی‌های چرب، مانند سالمون یا ساردین
• جگر گاو
• پنیر
• غذاهای غنی شده با ویتامین دی، مانند شیر

آزمایش خون می‌تواند نشان دهد که آیا فردی دچار کمبود ویتامین دی هست یا خیر. مطالعات نشان داده‌اند که حفظ سطح سالم ویتامین دی ممکن است به کاهش خطر ابتلا به ام‌اس کمک کند.

برای افرادی که در حال حاضر به ام‌اس مبتلا هستند، افزایش مصرف ویتامین دی ممکن است به کُند کردن پیشرفت بیماری کمک کند. بااین‌حال، تحقیقات در این زمینه هنوز قطعی نیستند.

اسکن ام‌آرآی

ام‌آرآی بدون درد و غیرتهاجمی است و می‌تواند تصاویر دقیقی تولید کند. MRI که هم با کنتراست رنگی و هم بدون آن انجام می‌شود، می‌تواند ضایعات روی مغز و نخاع را شناسایی کند. تصاویر می‌توانند نشان دهند که ضایعات قدیمی یا جدید بوده یا در حال حاضر فعال هستند یا خیر. علاوه‌بر تشخیص، MRI می‌تواند به نظارت بر پیشرفت بیماری کمک کند.